“YAPAY ZEKÂ VE KADIN”

6. KADIN VE ADALET ZİRVESİ

8-9 Kasım 2024, İstanbul     

ULUSLARARASI KADIN VE ADALET ZİRVESİ   

    KADEM’in T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı iş birliğiyle iki yılda bir gerçekleştirdiği Uluslararası Kadın ve Adalet Zirvesi, kurumun markalaşmış etkinlikleri arasında yer alıyor. 2014 yılında ilki gerçekleşen Kadın ve Adalet Zirvesi’nin ana teması “Kadın ve Adalet” oldu. 2016 yılında ikincisi düzenlenen zirvemizde “Adalet için Ses Ver” teması çerçevesinde Suriyeli mülteci kadınların sorunları ile barış süreçlerinde kadın konuları işlendi. 2018 yılında “Ailenin Güçlendirilmesi” ana teması ile üçüncü zirvemizi, 2020 yılında ise “Dijital Çağda İnsan Kalmak” teması ile dördüncü, 2022 yılında “Kültürel Kodlar ve Kadın” teması ile beşinci zirvemizi gerçekleştirdik.  

Yapay Zekâ ve Kadın

Yapay zekâ teknolojileri, insan yaşamında önemli bir hızlanmaya ve çeşitli sektörlerde devrim niteliğinde değişikliklere yol açmaktadır. Bu teknolojiler, verimliliği artırmaya yönelik yeni süreçler geliştirmeye devam etmektedir. İçinde bulunduğumuz dönemde, kadın-erkek arasındaki toplumsal eşitsizliklerin giderilmesi noktasında yapay zekânın yeni fırsatlar sunabileceğini düşünüyoruz. Ancak, bu potansiyelin kendiliğinden gerçekleşmeyeceğinin farkındayız. Yapay zekânın bazı riskler içerdiği ve çeşitli sorunlara yol açabileceği unutulmamalıdır. Bu nedenle, yapay zekânın tüm potansiyeli ve riskleri ile nasıl bir gelecek yaratacağı, günümüzün en önemli tartışma konularından biridir.

Yapay zekâ teknolojilerinin geliştirilmesi ve uygulanması sürecinde yöntem ve paydaşları anlamak için bütüncül bir bakış açısı bütüncül bir bakış açısına ihtiyaç vardır. Sivil toplumun bu sürece aktif katılımı yanı sıra yapay zekâ geliştiricileri ve politika yapıcıları gibi farklı aktörlerle de iş birliği, sürecin daha demokratik, kapsayıcı ve etik bir şekilde ilerlemesi için önemlidir. Kadın hakları savunuculuğu odaklı bir sivil toplum kuruluşu olarak KADEM, altıncı zirvesinde, bu teknolojilerin kapsayıcı ve sürdürülebilir bir dünya için nasıl kullanılabileceğine dair akut adımları tartışmaya açmaktadır.

Altıncı zirvemizde, yapay zekâ çağında edineceğimiz kazanımların kadınlar ve daha adil ve eşit bir gelecek için nasıl kullanılabileceğini bütüncül bir yaklaşımla derinlemesine tartışmayı hedefliyoruz. Yapay zekâ çağında kadının öznelliği, konumu ve haklarına dair deneyimlerimizi, fikirlerimizi birlikte yeniden değerlendirerek, farkındalığımızı ve anlayışımızı derinleştirmek istiyoruz. Burada oluşan sinerji ile, kadının güçlendirilmesine yönelik talep ve tekliflerimizi kamuoyuna duyurmak ve ilgili konularda savunuculuk faaliyetlerini geliştirmek istiyoruz.

Zirvemizde, aşağıdaki temel soruları masaya yatırmayı hedefliyoruz: Yapay zekâ teknolojisindeki gelişmeler, kadınlar için daha adil ve eşit bir gelecek imkânı sunabilir mi? Yapay zekâ, yeni toplumsal cinsiyet normları yaratabilir mi yoksa mevcut toplumsal cinsiyet normlarını güçlendirebilir mi? Ya da yapay zekâ, toplumsal cinsiyet normlarını daha kapsayıcı ve adil hale getirme potansiyeline sahip midir? Yapay zekâ geliştiricilerinin ve üreticilerinin toplumsal cinsiyet algıları algoritmalara yansımakta mıdır? Geleceğin teknoloji kullanımlarında kadının eşit bir özne olabilmesi için yapay zekâya nasıl yaklaşılabilir?

OTURUM PLANLAMASI

1) YAPAY ZEKÂ, BİLGİ ÜRETİMİ VE ALGORİTMALAR  
  • Yapay Zekânın Dünü, Bugünü ve Yarını: (Tarihsel arka plan, imkânlar ve krizlerle gelecek projeksiyonları)  
  • Epistemik Adaletsizlik ve Yapay Zekânın Sunduğu Bilgiye Erişim İmkânı
  • Bilginin Oluşumu ve Yapay Zekânın İmkanları
  • Yapay Zekâ Çağında Epistemik Adaleti Yeniden Düşünmek
  • Yapay Zekânın Ürettiği Bilgideki Epistemik Eşitsizlik

Bilgi ve gerçekliğin, nesnel bir olgu olmaktan ziyade, kültürel, sosyal, dilsel ve güç dinamiklerinin etkisiyle şekillendiği kabul edilmektedir. Bireysel bakış açıları, dil ve toplumsal normlar kişisel bilgi oluşumunu nasıl etkiliyorsa, aynısı yapay zekâ sistemleri tarafından üretilen bilgi için de geçerlidir. Bu sistemler, beslendikleri var olan bilgi ve insan etkileşiminin içerdiği önyargıları da yansıtabilmektedir. Tasarımcıların bakış açıları ve değerleri ile şekillenen algoritmalar, cinsiyetçi ve ayrımcı çıktılar üretebilmekte ve önyargılı kullanım örüntüleri ile bu önyargılar daha da derinleşebilmektedir. Bu durum, epistemik ve sosyal adaletsizliklerin sürekliliğini engellemek için yapay zekâ tasarımında ve uygulamasında toplumsal cinsiyet eşitliği ve kapsayıcılığın öncelenmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır.

Bu bağlamda, feminist epistemoloji, yapay zekâ çağında bilgi üretiminin toplumsal cinsiyetle ilişkisini anlamamıza ve bu ilişkiyi daha adil hale getirmemize yardımcı olacak önemli bir çerçeve sunmaktadır. Bu yaklaşım, özellikle kadınlar, engelliler ve beyaz olmayanlar gibi tarihsel olarak dışlanmış bazı grupların görünürlüğünü artırmaya yardımcı olacaktır.

Oturumumuzda, yapay zekâ sistemlerindeki önyargıları tanımlamak ve ortadan kaldırmak için en iyi uygulamaları inceleyecek ve şu soruları ele alacağız: Cinsiyetçi ve ayrımcı algoritmaları besleyen unsurlar nelerdir ve bu algoritmalar nasıl güçlendirilmektedir? Bu tür önyargıları tespit etmek ve ortadan kaldırmak için hangi yöntemler kullanılabilir? Bilgi ve verinin tekelleşmesi ve erilleşmesi nasıl önlenebilir? Feminist epistemoloji, yapay zekâ temelli önyargılarla mücadeleye nasıl katkıda bulunabilir?

2A) YAPAY ZEKÂ VE TOPLUMSAL CİNSİYET  
  • Yapay Zekâ ve Toplumsal Cinsiyet İlişkisi 
  • Yapay Zekâ Çağında İnsani, Ailevi ve Toplumsal İlişkiler
  • Yapay Zekâ: Aile ve Toplumda Yeni Bir Aktör
  • Yapay Zekânın İnsani, Ailevi ve Toplumsal İlişkilere Etkisi

Yapay zekâ sistemleri, demokratik süreçleri ve toplumsal katılımı teşvik etme potansiyeline sahipken, aynı zamanda önyargıların, eşitsizliklerin ve nefret söylemlerinin pekiştirilmesine de zemin hazırlayabilir. Kültürel kodlar ve toplumsal cinsiyet normları tarafından şekillendirilen içerik ve söylemler, kadınları yapay zekâ alanında dezavantajlı konuma düşürebilir. Bu durum, kadınlar ve erkekler arasındaki fırsat eşitsizliği ve temsiliyet sorunlarını derinleştirebilir. Bu nedenle, mevcut sorunlarla mücadele etmek için bu durumu anlamak kritik önem taşımaktadır.

Yapay zekâ algoritmaları ve uygulamaları bütüncül bir bakış açısıyla ele alınmalıdır. Cinsiyetçi önyargılarla mücadele etmek için veri setleri ve algoritmalar toplumsal cinsiyet merceğiyle değerlendirilmeli, adil tasarım ilkeleri benimsenmeli ve sistemler bağımsız kanallar tarafından uluslararası standartlara uygun şekilde denetlenmelidir. Bu çabalar, yapay zekânın cinsiyet açısından eşitlikçi ve kapsayıcı bir geleceğe katkıda bulunmasına yardımcı olacaktır.

Yapay zekâ ve toplumsal cinsiyet ilişkisine odaklanacağımız bu oturumda aşağıdaki sorular ele alınacaktır: Yapay zekâ algoritmalarındaki cinsiyet önyargılarını tespit etmek ve ortadan kaldırmak için hangi yöntemler kullanılabilir? Yapay zekâ sistemlerinin toplumsal cinsiyet normlarına etkisi nedir ve bu etki toplumsal cinsiyet adaleti lehine nasıl dönüştürülebilir? Yapay zekâ sistemlerinin geliştirilmesi ve uygulanmasında toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamak için hangi adımlar atılmalıdır?

2B) YAPAY ZEKÂ ÜZERİNE ETİK TARTIŞMALAR VE POLİTİK DÜZENLEMELER
  • Yapay Zekâ Dünyasında Etik (Eşitlik, adalet, hesap verebilirlik ve açıklık)   
  • Yapay Zekâ ve Politika Yapımı/Üretimi 
  • Dijital Adalet: Yapay Zekânın Eşitlik ve Ayrımcılık Dilemması
  • Yapay Zekâ ve Politika Yapımında Etik Kaygılar Nelerdir?
  • Adalet, Eşitlik, Açıklık: Yapay Zekâ ve İnsani Değerlerimiz
  • Geleceği Şekillendirmek: Yapay Zekâ Etik İlkelerinin Önemi

Teknolojinin karmaşıklaşmasıyla birlikte yapay zekâ, bir dizi etik sorun ve zorluğu da beraberinde getirmiştir. Bu teknolojinin kullanımında endişe yaratan başlıca konular arasında, algoritmaların eğitildiği veri setlerindeki önyargılar ve toplumsal ayrımcılık yer almaktadır. Yapay zekânın kararlarının ve eylemlerinin evrensel insan hak ve değerlerine, etik normlara uygunluğu bu tartışmaları derinleştirmektedir.

Yapay zekâ etik düzenlemeleri, sistemlerin geliştirilmesi, kullanımı ve denetimi ile ilgili ilkeleri ve kuralları içeren politikalar ve düzenlemelerdir. Uluslararası düzeyde Birleşmiş Milletler (BM), Avrupa Birliği (AB) ve diğer kuruluşlar tarafından belirlenebileceği gibi, ulusal ve sektörel düzeylerde de geliştirilebilir. Örneğin, AB Yapay Zekâ Yasası bu alanda önemli bir adımdır.

Ancak bu düzenlemelerin geliştiriciler, araştırmacılar ve kullanıcılar tarafından da benimsenmesi büyük önem taşımaktadır. Toplumun geniş katılımı ve kamu müzakereleri de kritik rol oynar. Bu oturumda, Yapay zekâ dünyasındaki etik ve kamusal tartışmalara odaklanarak şu sorulara cevap arayacağız: Yapay zekâ sistemlerinin tasarımında etik değerleri belirlemek ve uygulamak için hangi kriterler kullanılmalıdır? Yapay zekâ sistemlerinin kullanımı sırasında ortaya çıkan etik sorunlara karşı nasıl bir denetim mekanizması oluşturulabilir? Yapay zekâ teknolojilerinin geliştirme ve kullanım süreçlerinde şeffaflık ve hesap verebilir politikalar nasıl sağlanabilir? Yapay zekâ için evrensel etik standartların belirlenmesinde ve geliştirilmesinde kültürler arası farklılıklar nasıl dikkate alınabilir? Yapay zekâ teknolojilerinde bu standartların belirlenmesinde kadın temsiliyetinin ve kazanımlarının artırılması için nasıl bir farkındalık yaratılabilir?

3A) KADINLARIN İYİ OLMA HALLERİNDE YAPAY ZEKÂNIN ETKİLERİ
  • Yapay Zekâ ve Kadın İstihdamı  
  • Yapay Zekâ ve Kadının İyi Olma Hali   
  • Yapay Zekâ Çağında Kadın İyi Olma Halini Artırmak 
  • Yapay Zekâ: Kadınların İyi Olma Hali için Yeni Ufuklar

Yapay zekâ, kadınların hem profesyonel hem de kişisel yaşamlarında yeni ufuklar açarak eğitimden iş dünyasına, sağlık hizmetlerinden güvenlik önlemlerine kadar birçok alanda önemli fırsatlar sunmaktadır. Özellikle sağlık hizmetlerinde yapay zekâ teknolojileri, kadınların sağlık takibi, teşhis ve tedavi süreçlerinde önemli bir rol oynayarak daha etkili ve kişiselleştirilmiş sağlık hizmetlerine erişim imkânı sunmaktadır. Eğitim alanında yapay zekâ, öğrenme platformları ve öğrenci destek sistemleri ile kadınların eğitime erişimini ve eğitimde fırsat eşitliğini artırma potansiyeline sahiptir. Yapay zekâ, kadınların kariyer gelişimi ve iş dünyasındaki etkileşimleri üzerinde de eşitsizlikleri azaltma ve fırsatları artırma potansiyeli taşımaktadır.

Fakat bu fırsatların kadınlar için somut faydalara dönüşmesi titiz bir değerlendirmeyi gerekli kılmaktadır. Güvenlik ve kişisel gizlilik gibi alanlarda yapay zekâ sistemlerinin kadınların refahını gözetmesi ve bu konularda daha hassas ve koruyucu olması sağlanmalıdır. Doğru şekilde geliştirilen yapay zekâ tabanlı güvenlik sistemleri, kadınların hem fiziksel hem de dijital güvenliğini artırma imkânı sunmaktadır.

Tüm bu imkân ve potansiyellerin gerçekleştirilebilmesi için sektördeki cinsiyet eşitsizlikleriyle mücadele etmek ve kadın istihdamını artırmak öncelikli gerekliliklerdir. Bu oturumda, yapay zekânın kadınların refahına sunduğu fırsatları ve yapay zekâ alanındaki kadın istihdamının sektöre ve topluma etkilerini tartışacağız: Yapay zekâ, kadınların sağlık ve eğitim alanındaki hizmetlere daha etkili erişim sağlamak adına nasıl bir potansiyel sunmaktadır?

Yapay zekâ, kadınların iş dünyasında karşılaştığı zorlukları nasıl azaltabilir ve kariyer gelişimine nasıl katkıda bulunabilir? Yapay zekânın güvenlik ve gizlilik alanlarındaki uygulamaları, kadınların fiziksel ve dijital güvenliğini nasıl artırabilir?

Yapay zekâ alanında kadınların karar alıcı konumlarda daha fazla temsil edilmesini sağlamak için hangi adımlar atılabilir?

3B) DEMOKRATİK SAVUNUCULUK VE HAK TEMELLİ AKTİVİZM 
  • Yapay Zekâda Demokratik Savunuculuk: Kapsayıcı ve Adil Bir Gelecek için
  • Yapay Zekada Demokratik Savunuculuk: Çeşitlilik, Katılım ve Eşitlik

Yapay zekâ sistemlerinin demokratik değerlere uygun şekilde tasarlanması, kullanılması ve denetlenmesi kritik önem taşımaktadır. Zira bu sistemler, eğitildikleri veri setlerindeki önyargıları ve eşitsizlikleri yansıtabilir. Veri setlerindeki çeşitlilik ve kapsayıcılık eksikliği, dezavantajlı grupların temsiliyet sorunu, karar alma ve yönetim mekanizmalarındaki tekelci ve hegemonik tutumlar, yapay zekâ modellemelerinde hiyerarşik ve ayrımcı sonuçlara yol açabilir.

Yapay zekâdaki adaletsizlik, tek yanlılık ve indirgemecilik gibi sorunları azaltmak için kapsayıcı ve geçerli bilgilerin işlenmesi ve alanda sağlam temellere dayanan kapsamlı söylemlerin ve uygulamaların geliştirilmesi önemlidir. Bu noktada, yapay zekâ sistemlerinin tasarımında toplumsal katılım ve geri bildirimler kritik rol oynar. Özellikle, yapay zekâ alanında kadınların karşılaştığı erişim engelleri, eğitim ve istihdam fırsatlarındaki eşitsizlikler, profesyonel ağlara erişimdeki zorluklar, finansman imkânlarının kısıtlılığı ve toplumsal cinsiyet önyargıları gibi alanlarda demokratik çözümler üretilmesi gerekmektedir.

Bu oturumda, yapay zekâ alanındaki demokratik savunuculuk konusu aşağıdaki sorular üzerinden ele alınacaktır: Yapay zekâ sistemlerinin tasarımında demokratik savunuculuk, çeşitlilik ve katılımcı karar alma süreçleri nasıl daha etkili bir şekilde güçlendirilebilir? Yapay zekâ teknolojisinin geliştirilmesinde, toplumun her kesimini temsil eden bir demokratik modelin şekillendirilmesi önündeki engeller nelerdir? Kadınların yapay zekâ üretim ve kullanım süreçlerine adil ve eşit bir şekilde katılımlarını sağlamak için hangi politikalar geliştirilebilir? Kız çocuklarının yapay zekâ alanına girmeleri için teşvik edici ve destekleyici yöntemler neler olabilir?

4. İLHAM VEREN KADINLAR Oturumu:
  • Teknofeminizm: Yapay Zekâ ile Cinsiyet Eşitliği Mümkün mü?
  • Yapay Zekâ Dünyasında Kadın Gücü: Deneyimler, Fırsatlar ve Destek Ağları

Bu oturum, yapay zekâ alanında öncü kadınların deneyimlerini paylaşarak daha fazla kadının bu heyecan verici alana katılımını teşvik etmeyi amaçlamaktadır. Oturumda, yapay zekâ kariyerlerinde kadınların karşılaştığı zorluklar ve bunların nasıl aşılacağı, gelecekte yapay zekâ alanının kadınlar için daha kapsayıcı hale getirilmesi gibi konular ele alınacaktır. Katılımcılar, ilham verici kadınlarla tanışma, rehberlik alma ve gelecekteki iş birlikleri için bağlantılar kurma fırsatı yakalayacaklardır.

Sonuç Bildirisinin Okunması